Εισήλθα στο έργο της Όπυς Ζούνη όπως εισέρχεται κανείς στον ορθολογικό χώρο μιας αρχιτεκτονικής ανοιχτής στις προοπτικές, τόσο σωματικές όσο και συναισθηματικές ή εννοιολογικές. Είναι τα πλήρη κενά στο έργο της Όπυς Ζούνη, για τα οποία συχνά έχει γίνει λόγος, που αντιπροσωπεύουν, κατά κάποιο τρόπο, την ψυχή, την κατευθυντήρια πνοή όλου του αισθητήριου οράματός της. Πράγματι, οι αρχιτεκτονικές της Όπυς Ζούνη δεν αποτελούν λειτουργικά σχέδια κατοικιών, ούτε oριακά φορτία που οι στήλες φέρουν, ή λογικές δυνάμεις μέσα στη κατασκευή. Όχι, τα έργα της Όπυς Ζούνη είναι ένας δικός της τρόπος για να διηγηθεί την ιστορία της, να προσδιορισθεί σε σχέση με το περιβάλλον της. Η ζωή είναι δύσκολη και αντί να υφίσταται παθητικά το χώρο που μας περιβάλλει, εκείνη αποφάσισε να τον οικοδομήσει, να ορίσει τις σκοπευτικές γραμμές, τις γραμμές οπτασίας, να δώσει τη δυνατότητα προβολής του βλέμματός της σε έναν χώρο που είναι ταυτόχρονα φωτεινός, διάφανος και ασφαλής.
Μου πήρε αρκετό χρόνο για να καταλάβω την προστατευτική αυτή πλευρά του έργου της Όπυς Ζούνη. Η γεωμετρία της Ζούνη είναι, κατά κάποιο τρόπο, μια γεωμετρία προστασίας ενάντια στα πλήρη κενά, ενάντια στις επιθέσεις του κόσμου. Zούμε σ’ έναν κόσμο σκληρό και η Όπυ είναι εξαιρετικά ευαίσθητη σ’ αυτές τις δυνητικές επιθέσεις του περιβάλλοντος. Στο έργο της απομακρύνει την απειλή με τη φωτεινότητα και την διαύγεια των προοπτικών δομών της. Η προοπτική της Ζούνη, η οποία αντλεί στοιχεία τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Αίγυπτο, είναι συνδεδεμένη με αυτή τη σχεδόν τοτεμική δύναμη του πυλώνα. Εξάλλου, σε ορισμένες από τις πρόσφατες κατασκευές της εμφανίζεται ένας μόνο πυλώνας: ο πυλώνας αυτός αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, τη σφύζουσα και εξυψωτική δύναμη της ζωής, της κοσμικής ενέργειας που η ζωή παρασύρει μαζί της . Η κοσμική αυτή ενέργεια είναι μια δύναμη ευαισθησίας, η οποία αναζωογονεί πράγματι τα κενά που ενδέχεται να δημιουργήσει στο πλαίσιο μιας δομικής φαντασίας. Πιστεύω πράγματι ότι τα πλήρη αυτά κενά που μας προσφέρει και πάλι η Όπυ με τόση δύναμη και αποφασιστικότητα στη διαλεκτική της σκιάς-φωτός και του μαύρου και άσπρου, όσο και σε μια αγαλλίαση του χρώματος -έχω αναφέρει σχετικά με την Όπυ Ζούνη για μια συνάντηση μεταξύ του Μοντριάν και του Ματίς- τα δύο αυτά ακραία σημεία αναφοράς αντιστοιχούν, το δίχως άλλο, στη ταλαντευόμενη διακύμανση της συνείδησης της ύπαρξής της. Το σημαντικότερο στοιχείο, οπωσδήποτε, συνίσταται στη δόμηση αυτής της κοσμικής ενέργειας που έρχεται να καλύψει το κενό.

Η κοσμική αυτή ενέργεια είναι μια δύναμη ευαισθησίας, η οποία αναζωογονεί πράγματι τα κενά που ενδέχεται να δημιουργήσει στο πλαίσιο μιας δομικής φαντασίας. Πιστεύω πράγματι ότι τα πλήρη αυτά κενά που μας προσφέρει και πάλι η Όπυ με τόση δύναμη και αποφασιστικότητα στη διαλεκτική της σκιάς-φωτός και του μαύρου και άσπρου, όσο και σε μια αγαλλίαση του χρώματος -έχω αναφέρει σχετικά με την Όπυ Ζούνη για μια συνάντηση μεταξύ του Μοντριάν και του Ματίς- τα δύο αυτά ακραία σημεία αναφοράς αντιστοιχούν, το δίχως άλλο, στη ταλαντευόμενη διακύμανση της συνείδησης της ύπαρξής της. Το σημαντικότερο στοιχείο, οπωσδήποτε, συνίσταται στη δόμηση αυτής της κοσμικής ενέργειας που έρχεται να καλύψει το κενό. Η κοσμική αυτή ενέργεια μεταφράζεται στο έργο της Όπυς Ζούνη μέσα από μια αυθόρμητη όσμωση ανάμεσα στην καθεαυτό συνείδηση της ύπαρξης της και του εαυτού της, δηλαδή το να είναι η ίδια από μόνη της ένας οργανωμένος χώρος σκέψης, και προς τα έξω μια λογική προσέγγιση της παρουσίας της στον κόσμο. Πιστεύω ότι για την Όπυ Ζούνη αυτή η έννοια του λογικού, αυτή η έννοια του ορθολογικού στο πλαίσιο του λογικού, είναι θεμελιώδης γιατί διευθετεί επίσης τη δική της ψυχική και ζωτική ισορροπία.
Μήπως άλλωστε το έργο, με αυτή την εξαιρετικά άμεση, αυστηρή, λειτουργική, προγραμματική πλευρά του, δεν αποδίδει αυτή την ατμόσφαιρα του διαρκούς αγώνα του όντος στην τέχνη της και στη ζωή της; Και πιστεύω ότι η μεγάλη αλήθεια της τέχνης της Όπυς Ζούνη συνίσταται πράγματι σ’ αυτή τη διαίσθησή της ισορροπημένης δόσης μεταξύ, της δύναμης και της θέλησης να δημιουργήσει ορθολογικές κατασκευές, και της καθολικής ευαισθησίας που είναι συνδεδεμένη με τη μεγάλη ώθηση του κοσμικού τοπίου. Η οντολογική ισορροπία της Όπυς Ζούνη συνίσταται πράγματι στη διαλεκτική δοσολογία μεταξύ αυτών των δύο βασικών παρορμήσεων, των δύο υπαρξιακών κινήτρων. Η ευαισθησία της Όπυς Ζούνη είναι λοιπόν συνδεδεμένη με αυτή την έννοια της κοσμικής ενέργειας. Την καθολική αυτή έννοια της κοσμικής ενέργειας, ο Μάλεβιτς την επιφορτίστηκε, έφτασε στο «Λευκό τετράγωνο σε λευκό φόντο», και σταμάτησε εκεί. Την κοσμική αυτή ενέργεια την επιφορτίστηκε και ο Yves Klein, αλλά προχώρησε πιο πέρα. Έχοντας περάσει από το κυανό στο κενό, κατάφερε να ξαναβρεί μέσα του την υπαρξιακή οικονομία των τριών βασικών χρωμάτων του, που ήταν το μπλε, το ροζ και το χρυσαφί, μια παραλλαγή των πρωτογενών χρωμάτων του Χέγκελ.
Υπάρχει λοιπόν σίγουρα στην Όπυ Ζούνη μια πολύ βαθιά έννοια της κοσμικής ενέργειας που την παρακινεί να κατασκευάζει όλες αυτές τις

     Σεπτέμβριος 2001

δομές προστασίας, που την ωθεί επίσης να χρησιμοποιεί το χρώμα με συγκεκριμένους και εναλλακτικούς όρους, και η οποία κυρίως δημιουργεί, στο πλαίσιο της δεοντολογίας της καλλιτέχνιδας, ένα θεμελιώδες υπαρξιακό αξίωμα. Η Όπυ Ζούνη γνωρίζει ότι η κοσμική αυτή ενέργεια, θα αποτελεί την κινητήριο δύναμη της ευαισθησίας της, για όλη της τη ζωή. Αλλά όταν πεθάνει, η κοσμική αυτή ενέργεια θα επιστρέψει στη συνολική ροή της ενέργειας. Έχει λοιπόν δικαιώματα αλλά και ευθύνες απέναντι σ’ αυτήν την ενέργεια κατασκευαστικής ουσίας, που δημιουργεί γι’ αυτήν έναν κόσμο προστασίας και πληρότητας. Αν όμως έχει πράγματι δικαιώματα όσον αφορά στη χρήση αυτής της ενέργειας, έχει επίσης ευθύνες και οι ευθύνες αυτές είναι εκείνες ακριβώς που εμπνέουν την καλλιτεχνική μορφολογία του έργου, είτε πρόκειται για τη χρήση του χρώματος, είτε για τη χρήση των πυλώνων, των σκιών, του φωτός πάνω στις κολόνες, είτε για τις προοπτικές. Όλη αυτή η απέραντα ορθολογική πλευρά έχει επίσης μια αναφορά άμεσα ηθική. Δεν χρησιμοποιούμε την κοσμική ενέργεια που κινητοποιεί την ίδια μας την ευαισθησία σαν ένα δεδομένο, ως απόλυτοι ιδιοκτήτες της. Όχι, απλά είμαστε ενοικιαστές αυτής της ευαισθησίας που πηγάζει από την κοσμική ενέργεια και το συναίσθημα αυτό του ενοικιαστή της ενέργειας μας εμπνέει ένα δομικό λόγο, μας επιβάλλει ένα είδος συγκράτησης. Στο βάθος, αυτό που διαφαίνεται ως ένας αυθόρμητος ορθολογικός λόγος στο έργο της Όπυς Ζούνη, είναι, στην πραγματικότητα, η έκφραση ενός ηθικού αυτοελέγχου. Δηλαδή η καλλιτέχνις οφείλει να χρησιμοποιήσει αυτή την ενέργεια για να δημιουργήσει ένα κλίμα οροθετημένης ευαισθησίας, από ανθρώπινης πλευράς, μέσα σε μια ατμόσφαιρα ηρεμίας, γαλήνης και προστασίας για την ίδια, που ταυτόχρονα κάνει τον θεατή να νιώθει απόλυτα άνετα.
Αν συλλογιστώ το έργο της Όπυς Ζούνη αντιλαμβάνομαι, πράγματι, ότι αυτό το αίσθημα της άνετης επικοινωνίας, της διαισθητικής όσμωσης ανάμεσα σε ένα εξαιρετικά αυστηρό δομικό δεδομένο και ένα κλίμα καθολικής ευαισθησίας, ελεύθερο και σε πλήρη άνθηση, καθιστά το έργο της πολύ οικείο για το κοινό. Αυτή η ανάγκη τάξης μέσα στη γαλήνη είναι αυτό που αποτελεί, σε τελευταία ανάλυση, το κύριο πλεονέκτημα για εκείνους που θεωρούν το οπτικό γεγονός ως μια καθεαυτό πληρότητα και όχι ως μια ανοιχτή πόρτα σε όλες τις τυχαίες αποκλίσεις. Αυτός ο πλούτος των συγκινήσεων που υποδηλώνεται ή μεταδίδεται μέσα από το κενό των δομών μου φαίνεται η πιο συγκινητική, η πιο σαγηνευτική υπαρξιακή διάσταση και, χωρίς άλλο, η πιο αληθινή της καλλιτέχνιδας. Οπωσδήποτε ο αυτοέλεγχος που ανέφερα πιο πάνω είναι προς τιμήν της. Ο αυτοέλεγχος αυτός δεν μας επιβάλλει ένα γεωμετρικό επαναλαμβανόμενο δεδομένο, το οποίο ενδεχομένως να ήταν φορτικό για μας ή το οποίο θα μπορούσε να μας παρασύρει σ’ ένα είδος ρουτίνας. Όντως, για άλλη μια φορά, ο συγκινησιακός αυτός χαρακτήρας επιδρά τόσο πάνω στο χρώμα όσο και στις δομές και τελικά τον βιώνουμε σαν ένα κλίμα ελευθερίας που αδιαμφισβήτητα αποκτήθηκε με κόπο, που δημιουργήθηκε, κατασκευάστηκε και έγινε αντικείμενο σκέψης επίπονα επίσης, ο οποίος μας δίνει όμως τη δυνατότητα να νιώθουμε ότι ζούμε, λίγο καλλίτερα, λίγο πιο βαθιά, λίγο πιο ελεύθερα. Καταλήγουμε στο να ταυτιστούμε εμείς οι ίδιοι με αυτές τις δομές προστασίας, να μαγευτούμε και να γευτούμε τόσο την υπαρξιακή αλήθεια όσο και τη βαθιά τους γοητεία.