|
|
|
|
| |
|
0i πόρτες της συνείδησης
Δημοσθένης Δαββέτας
'Ενα από τα κύρια ερωτήματα που πάντα απασχόλησαν την τέχνη ήταν και παραμένει: το έργο τέχνης σχολιάζει κάποιο γεγονός ή είναι το ίδιο από μόνο του το γεγονός.
Στην ιστορία της τέχνης πολλοί καλλιτέχνες και κινήματα πήραν θέση υποστηρίζοντας άλλοτε το πρώτο και άλλοτε το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος. Από τον Joseph Kosuth μέχρι και τον Francis Bacon αντίστοιχα, ή από το όποιο discours théorique μέχρι τα άτιτλα του C. Υ.Twombly, για να αναφέρω μόνο κάποια ενδεικτικά παραδείγματα, προήλθαν ενδιαφέρουσες προτάσεις. Κάποιοι άλλοι βέβαια υποστήριζαν με την ίδια την δουλειά τους (π.χ. G. Baselitz) ότι η παραπάνω "θεωρητική" διάκριση δεν ισχύει. Και ότι και τα δύο σκέλη του ερωτήματος συνυπάρχουν στο ίδιο το έργο τέχνης. Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές τάσεις το ζήτημα παραμένει πάντα καίριο. Στην πορεία της σύνθεσης, της γεφυροποίησης των δύο αντιλήψεων, ακόμη πιο ειδικά, κινείται η πρόσφατη δουλειά της Μαριλένας Ζαμπούρα. Επιθυμία και πράξη συμβαδίζουν ισορροπημένα. Η δημιουργική έκπληξη του γόνιμου παράδοξου διαπερνά τα έργα της. Ανάμεσα στο αναγγέλειν και το πλάθειν Στους πίνακές της υπάρχει εκ πρώτης όψεως μία άμεση σχέση ανάμεσα στον τίτλο και το φαίνεσθαι του έργου. Η σχέση αυτή όσο άμεση κι αν αναγγέλλεται (λόγω του τίτλου) εν τούτοις πρακτικά είναι έμμεση. Γιατί όλη η ιδιαιτερότητα βρίσκεται ανάμεσα στο αναγγέλειν και πλάθειν : Ο, τι αναγγέλλεται εννοείται αισθαντικά (διαισθαντικά) μέσα από την πλαστική λειτουργία των έργων. Ας δούμε ένα από αυτά με τον τίτλο "άγγελος πολεμιστής'. Η λέξη άγγελος του τίτλου είναι φορτισμένη με αναφορές συμβόλων. Υπάρχει εδώ εξ αρχής ένας "θρησκευτικός" υπαινιγμός ή μία ζωγραφική εικονογράφηση ενός συμβόλου; Κοιτάζοντας την εικόνα απορρίπτεται αμέσως η δεύτερη περίπτωση. Το έργο δεν εικονογραφεί κάποιο θέμα. Παραμένει η πρώτη περίπτωση, η οποία και ταιριάζει εδώ καλύτερα. Σ' αυτόν τον πίνακα βλέπουμε μία μαύρη φιγούρα που ίσως και να παρομοιαζόταν με αγγελική μορφή. Είναι το μόνο πού μας κάνει να το σκεφτούμε έτσι. Γιατί δεν υπάρχει κάτι άλλο δίπλα της πού να έχει γνωστές οπτικές αναφορές. Η εικονογραφική πραγματικότητα είναι διασπασμένη. Οι εικαστικές παρουσίες αποσπασματικές. Η θρησκευτικότητα δεν εκφράζεται με τελετουργικά γνώριμη παραστατικότητα. Είναι κυρίως ένα κλίμα σύνθεσης, όσου η πλαστικότητα της εικόνας, η γλώσσα των υλικών και των χρωμάτων, η ολική εν γένει διάταξη του ζωγραφικού σώματος υπακούει στο πνεύμα του πλάθειν. Είναι αυτό το τελευταίο πού βρίσκεται σε συνεχή δράση ταράζοντας κάθε τι το στατικό. Το απέραντο μπλε, η κινητικότητα των μορφών, δίνουν μια αίσθηση άυλης υλικότητας, εξαυλώνουν και αλαφρώνουν. Ανάμεσα στο αναγγέλειν και το πλάθεtν Στους πίνακές της υπάρχει εκ πρώτης όψεως μία άμεση σχέση ανάμεσα στον τίτλο και το φαίνεσθαι του έργου. Η σχέση αυτή όσο άμεση κι αν αναγγέλλεται (λόγω του τίτλου) εν τούτοις πρακτικά είναι έμμεση. Γιατί όλη η ιδιαιτερότητα βρίσκεται ανάμεσα στο αναγγέλειν και πλάθειν : 0, τι αναγγέλλεται εννοείται αισθαντικά (διαισθαντικά) μέσα από την πλαστική λειτουργία των έργων. Ας δούμε ένα από αυτά με τον τίτλο "άγγελος πολεμιστής'. Η λέξη άγγελος του τίτλου είναι φορτισμένη με αναφορές συμβόλων. Υπάρχει εδώ εξ αρχής ένας "θρησκευτικός" υπαινιγμός ή μία ζωγραφική εικονογράφηση ενός συμβόλου; Κοιτάζοντας την εικόνα απορρίπτεται αμέσως η δεύτερη περίπτωση. Το έργο δεν εικονογραφεί κάποιο θέμα. Παραμένει η πρώτη περίπτωση, η οποία και ταιριάζει εδώ καλύτερα. Σ' αυτόν τον πίνακα βλέπουμε μία μαύρη φιγούρα που ίσως και να παρομοιαζόταν με αγγελική μορφή. Είναι το μόνο που μας κάνει να το σκεφτούμε έτσι. Γιατί δεν υπάρχει κάτι άλλο δίπλα της που να έχει γνωστές οπτικές αναφορές. Η εικονογραφική πραγματικότητα είναι διασπασμένη. Οι εικαστικές παρουσίες αποσπασματικές. Η θρησκευτικότητα δεν εκφράζεται με τελετουργικά γνώριμη παραστατικότητα. Είναι κυρίως ένα κλίμα σύνθεσης, όπου η πλαστικότητα της εικόνας, η γλώσσα των υλικών και των χρωμάτων, η ολική εν γένει διάταξη του ζωγραφικού σώματος υπακούει στο πνεύμα του πλάθειν. Είναι αυτό το τελευταίο πού βρίσκεται σε συνεχή δράση ταράζοντας κάθε τι το στατικό. Το απέραντο μπλε, η κινητικότητα των μορφών, δίνουν μια αίσθηση άυλης υλικότητας, εξαϋλώνουν και αλαφρώνουν. Το ταξίδι και οι πόρτες Βάζουν έτσι τις προϋποθέσεις για ένα εσωτερικό ταξίδι στον πίνακα: στα πολλαπλά επίπεδα του έργου. 0 θεατής ταξιδεύει αναζητώντας τα διαφορετικά στρώματα του ζωγραφικού σώματος. Συνέχεια του διανοίγονται πόρτες. 0 στόχος του είναι να φτάσει στην ουσία. Όχι βέβαια στον "πυρήνα" του οποίου η ίδια η λέξη εμπεριέχει το "πυρ" που μπορεί να κάψει τα φτερά του ταξιδευτή, αλλά στην απο-κάλυψη του πίνακα. Η ουσία εδώ είναι το ταξίδι που ανοίγει πόρτες, το ταξίδι της απο-κάλυψης. Απο-κάλυψη και καθρέφτης Το έργο τέχνης λειτουργεί δηλαδή σαν καθρέφτης που απο-καλύπτει. Αποκαλύπτει τα πολλαπλά πρόσωπα του έργου πού είναι ταυτόχρονα και τα πολλαπλά πρόσωπα του θεατή. Το "Άλλο" εδώ λοιπόν είναι η βασική προϋπόθεση του καθρέφτη που συμβάλλει στην πορεία γνωριμίας του "'Ιδιου". Μια διαδρομή αυτογνωσίας. Ανάλογες σκέψεις μπορούν να γίνουν αν πάρουμε κι έναν δεύτερο πίνακα της Μαριλένας Ζαμπούρα: "η λίμνη των ευχών'. Και πάλι εδώ ο τίτλος μας στρέφει την σκέψη στην ευχή (προσωπική και θρησκευτική). Και η συνέχεια δίνεται στην πλαστική πραγματικότητα. Η πρώτη ματιά δίνει την εντύπωση ενός έργου του οποίου η εικόνα μοιάζει με "τσαλακωμένο" χαρτί. Το έχει αγγίξει χέρι. Του έχει χαλάσει το λείο της επιφάνειας. Να λοιπόν πού αυτή η παρουσία "χεριού-ων" μας κάνει να σκεφτούμε το ποιείν-πλάθειν (το κάνω κάτι με τα χέρια όπως είναι ο ορισμός της ποίησης). Χάρις σ'αυτό το "πλαστικό" τσαλάκωμα όλα μοιάζουν νάχουν μετακινηθεί από την λογική συνηθισμένη τους θέση. Πρόκειται για αρχιτεκτονική της κίνησης. Όπως συμβαίνει σ' ένα σεισμό, όπου όλες οι γνωστές βάσεις ταράζονται, μετακινούνται. Η "εικόνα" υπάρχει στην ταραχή της. Η οπτική ισορροπία μεταβάλλεται. Η συνήθεια αμφισβητείται. "Πόρτες" έτσι ανοίγονται. Οι πόρτες της "αυτο- γνωσίας". Το ταξίδι μέσα στο έργο-καθρέφτη είναι ταυτόχρονα και ταξίδι μέσα στον εαυτό του θεατή. Η ενεργοποίηση της αυτο-γνωσίας είναι η αυτο-αποκάλυψη του "'Ιδιου" μέσα από την παρουσία του "Άλλου" (του έργου εν προκειμένω). 'Ετσι μπορεί κάλλιστα αυτή η διαδρομή να οδηγήσει σε μια γόνιμη ελαφρότητα, βασική προιπόθεση της ταραχής του συνειδητού. Κάθε ταραχή συνείδησης μπορεί να ανοίξει την πόρτα για διαλογισμό, για επικοινωνία με το μη-συνειδητό. Δημιουργική ανισορροπία Βάζει έτσι τις βάσεις για μια μετα-αισθητική τέχνη. Μια τέχνη αισθαντική και δια-νοητική, η οποία ακροβατεί πετυχημένα μεταξύ αναγγέλειν και πλάθειν. Η ανισορροπία, που μέσω της οπτικότητας στοχεύει η Μαριλένα Ζαμπούρα προκαλεί έτσι δημιουργικά αποτελέσματα. Η ύλη, οι μορφές, το χρώμα, η όλη σύνθεση, βάζουν τις βάσεις για μια διαρκή μεταμόρφωση. Η απώλεια των γνωστών σταθερών, το εσωτερικά πολυεπίπεδο των πινάκων, η figuratif διαφάνεια, μια αίσθηση περιστροφής και μια χρωματική ελαφρότητα, αυτά συμβάλλουν στην γνωριμία του ζωγραφικού σύμπαντος. Το ταξίδι στο απύθμενο βάθος των χρωμάτων, η κινητικότητα που ελκύει, κι η έμφαση στην εξαΰλωση, δίνει στο έργο τέχνης την δύναμη ενός χώρου αυτοσυγκέντρωσης. Από την γνώριμη οπτική της αισθητικής περνά ο θεατής στην άγνωστη αισθαντική μιας νοητικής απο-κάλυψης. Η υποχρεωτική ανασύνταξη των παραδοσιακών αισθητικών αξιών τις οδηγεί σε ένα εικαστικό λόγο ακριβή, ευέλικτο, και λακωνικό. Όπως μια χειρονομία δημιουργικής ανισορροπίας. Η οποία καταφέρνει να χτίσει ένα πέρασμα ανάμεσα στην πλαστική εμπειρία και την πολιτισμιακή γνώση. Δημοσθένης Δαββέτας |
| | Exhibition's Top | Artists | Kara Art Home | |