Η Μαριλένα Ζαμπούρα στη ζωγραφική της διαδρομή διηγείται "ιστορίες" μιας προσωπικής μυθολογίας, ζητώντας να προσδιορίσει την ταυτότητα της, την καλλιτεχνική - και όχι μόνο - persona της. Με σημείο εκκίνησης το ατομικό, το ιδιωτικό, την άμεση εμπειρία, η Ζαμπούρα ζωγραφίζει τις εμμονές της, ακροβατώντας ανάμεσα στην πραγματικότητα, τη φαντασία και την ψευδαίσθηση, στο σήμερα και το χτες, σε μιαν αμφίδρομη πορεία μέσα στο χρόνο με όχημα τη μνήμη και τη μυθοποιητική λειτουργία της. Σε μια σειρά πρώιμων έργων της η καλλιτέχνις σκηνοθετεί τα δρώμενα της με άξονα τον κλειστό, εσωστρεφή μικρόκοσμο της παιδικής καθημερινότητας και με πρωταγωνιστές τα παλιά παιχνίδια της, σε συγκεκριμένους, υπαρκτούς, απόλυτα οριοθετημένους χώρους, χώρους άμεσα συνδεδεμένους με καταστάσεις της παιδικής της ηλικίας, τους οποίους "ιδιοποιείται" μέσα από τη ζωγραφική. Η αθωότητα και η γνώση, ο κόσμος του παιδιού και ο κόσμος του ενήλικα διαπλέκονται σε τεμνόμενες τροχιές, αλληλοσηματοδοτούνται και αλληλοφορτίζονται. Οι πίνακές της γίνονται "τόποι" αναζήτησης ενός χαμένου παραδείσου, τόποι ουτοπίας, κατοικημένοι από επιθυμίες και ιδέες, στοιχειωμένοι από φόβους που ζητούν το ξόρκι τους. Ρεαλιστικά, άμεσα αναγνωρίσιμα όντα και αντικείμενα συμβιώνουν και συνδιαλέγονται με είδωλα της φαντασίας, σύμβολα, εξωπραγματικά πλάσματα. Η ολότητα, το ακέραιο, συνυπάρχει διαλεκτικά με το θραύσμα μιας κατακερματισμένης πραγματικότητας, μιας χαμένης (για πάντα;) ενότητας.
Η αυτοβιογραφική-βιωματική διάσταση είναι μια θεμελιακή σταθερά της δουλειάς της Ζαμπούρα. Τα πλαίσια και τα συμφραζόμενα όμως διαφοροποιούνται προοδευτικά. Η καλλιτέχνις θα διευρύνει τον ορίζοντα της, θα αναζητήσει την αυτογνωσία και μέσα από άλλους δρόμους. Το ζήτημα της ταυτότητας του φύλου, της γυναικείας ταυτότητας θα την απασχολήσει σε ποικίλες εκδοχές, είτε ιδωμένο μέσα από το πρίσμα του προσωπικού-ατομικού "βιότοπου" και του ηλικιακού κύκλου, είτε εγγεγραμμένο σε ιστορικο-κοινωνικά συμφραζόμενα και κωδικοποιημένες συμπεριφορές (όπως στα έργα του κύκλου "'Εvα-δύο, εν-δυό, Αρσενικό - Θηλυκό", στα έργα της "Κυρά-Φροσύνης", στην "Αφήγηση μιας ηλικίας" 1993-94, 1995,1999).
Με "καμβά" τη θρυλική ιστορία της τιμωρίας, του πνιγμού της κυρά-Φροσύνης και άλλων γυναικών από τον Αλή-Πασά στη λίμνη των Ιωαννίνων, η Ζαμπούρα προχωρεί σε μια διερεύνηση-σχολιασμό της γυναικείας φύσης. Μια διερεύνηση ενταγμένη στο ιστορικό - εθνογραφικό πλαίσιο, με σημαίνον φόντο το περιβάλλον-σκηνικό του δράματος: τη λίμνη, το σεράι του Αλή Πασά, το Κάστρο με τα δρομάκια του. Αποφεύγοντας το φολκλόρ και τη γραφικότητα, καταγράφει με πλαστικά μέσα, με τους χειρισμούς των ποικίλων υλικών που χρησιμοποιεί και με σκηνογραφικά τεχνάσματα τη δική της σχέση με την ιστορία-θρύλο, αναπαράγοντας, σε ένα δεύτερο επίπεδο, τη δυναμική του, τη γοητεία που ασκεί πάνω μας με συνεπίκουρο το χρόνο και τις διεργασίες του. Η προβληματική της για την ταυτότητα του φύλου μπολιάζεται με την "πρώτη ύλη" του μύθου, με τα εγγενή στοιχεία του και τους συμβολισμούς τους, με αναφορές σε αρχέγονες, καταλυτικές δυνάμεις και έννοιες: θάνατος - ζωή, έρωτας, βία, εξουσία, μοίρα, φύση, νερό. Η εμβληματική απεικόνιση, η αποσπασματικότητα, η επανάληψη επιμέρους θεματικών μοτίβων (όπως π.χ. της παλάμης), με ποικίλες συνδηλώσεις θα αποτελούν στο εξής καίρια συστατικά του αφηγηματικού κώδικα της καλλιτέχνιδας καθώς και της μορφοπλασίας των παραστάσεων. Η νοηματική φόρτιση επιτείνεται από τη χειρονομιακή, εξπρεσιονιστικού χαρακτήρα γραφή, με την έντονη ζωγραφικότητα, αλλά και από την ίδια τη γλώσσα και τη σημαντική των υλικών τα οποία χρησιμοποιεί πλέον η Ζαμπούρα είτε ως φέρουσες επιφάνειες, είτε επικολλημένα αυτούσια πάνω στα έργα. Δουλεύει πάνω σε χειροποίητα χαρτιά κολλημένα και ραμμένα πάνω σε υφάσματα (πανιά, γάζες, κουρτίνες), και οι μεγάλου μεγέθους πίνακες, όσου ο χώρος το τοπίο αποδίδεται χαρτογραφικά, μοιάζουν με τοιχοτάπητες Η υλική πραγματικότητα του πίνακα, ο πίνακας ως υλικό αντικείμενο, η έννοια του εργόχειρου, του χειροτεχνήματος που παραπέμπει ευθέως στη γυναικεία ευαισθησία και σε γυναικείες πρακτικές κυρίως στις παραδοσιακές κοινωνίες έχει εδώ οπωσδήποτε ένα ξεχωριστό σημασιολογικό βάρος Οι κορνίζες που πλαισιώνουν κάποια έργα αποτελώντας οργανικό, αναπόσπαστο τμήμα τους με τα εξωζωγραφικά υλικά τους τα ποικίλματα, τα στολίδια (τούλια, χάντρες καρφίτσες) και το χρώμα τους υπογραμμίζουν αυτή την αντίληψη της καλλιτέχνιδας για τον πίνακα. Αντίληψη που συνδέεται γενικότερα με την καλλιτεχνική πράξη, όπως δείχνει η συνολική εποπτεία της δουλειάς της.
Τα έργα της Ζαμπούρα εκφράζουν ένα σύνθετο πλέγμα βιωματικής εμπειρίας ανάμνησης φαντασίας, το οποίο μορφοποιείται και στο παλίμψηστο των διαστρωματώσεων πάνω στη ζωγραφική επιφάνεια με τις πλούσιες ματιέρες Στον πλαστικό χώρο χάος και τάξη συνυπάρχουν σε αμοιβαία δράση, σχέδιο και χρώμα αλληλοδιεισδύουν δυναμικά γεννώντας μορφές και δομές, μορφώματα, άλλοτε συγκεκριμένα και αναγνωρίσιμα, άλλοτε αφαιρετικά ή αφηρημένα. 'Ελξεις και απωθήσεις αντίρροπες τάσεις με τις εντάσεις τους συμπράττουν στη δραστικότητα της εικόνας που κινείται σχεδόν πάντα ανάμεσα στην παραστατικότητα και την αφαίρεση. Αυτή η αμφίσημη, μεταιχμιακή κατάσταση αισθητοποιείται εικονογραφικά αλλά και πλαστικά με την ασταθή ισορροπία ανάμεσα στην επιφάνεια και το βάθος της εικόνας ανάμεσα στα χρώματα και τις φόρμες στο συμπαγές και το ρευστό, στη συμπύκνωση και την αραίωση, τόσο σαν μοτίβο όσο και σαν ζωγραφική διαδικασία. Αυτή η διαλεκτική σφραγίζει ένα μεγάλο μέρος της ζωγραφικής της Ζαμπούρα, με σημαίνον εννοιολογικό αντίκρισμα. Το οπτικό αποτέλεσμα ζωντανεύει στα μάτια του θεατή τα δρώμενα της δημιουργικής πράξης. Θαρρείς πως οι εικόνες εξακολουθούν να πάλλονται από τις διεργασίες της γένεσής τους πάνω στη φέρουσα επιφάνεια, η οποία δεν είναι απλά ένα αδρανές υπόστρωμα αλλά ένα "ζωντανό σώμα" που συμπάσχει ενεργητικά και συμμετέχει καθοριστικά με τους όρους του στην κυοφορία της παράστασης.
Η ενέργεια που αναδύεται από τη ζωγραφισμένη επιφάνεια με την εξπρεσιονιστική - ιδιοσυγκρασιακή χειρονομία, τις τροχιές της παστόζικης πινελιάς, τη σωματικότητα της ζωγραφικής ύλης σφραγίζει και τα τοπία της (βλ. ιδιαίτερα τη σειρά "Εποχές"), όσου ο χώρος, η φύση, ιδωμένη συνήθως από ψηλά, σε μια πανοραμική θέαση, εννοείται ως σύμπαν σε ένα αέναο γίγνεσθαι, σε μια ρευστή κινητικότητα μεταστοιχείωσης μέσα στην κυκλική ροή της κοσμικής τάξης με μεταφυσικές προεκτάσεις Οι γεωλογικές μορφές γίνονται ένα με τον τραχύ πλασμό, με τα χρώματα τα ζυμωμένα με το φως, με τα καθαρά ζωγραφικά "συμβάντα". Τα όρια ανάμεσα στην παραστατική λεπτομέρεια και στην ουσία της ζωγραφικής μοιάζουν να επαναπροσδιορίζονται συνεχώς δημιουργώντας καινούρια "πεδία" για την οπτική αντίληψη της εικόνας Και εδώ η πλαστική ύλη μέσα από την επεξεργασία της επενδύεται με σημασίες, γίνεται φορέας δυνητικών ερμηνειών, γενεσιουργός παράγοντας συνειρμών. Η εκφραστικότητα των υλικών και του χειρισμού τους είναι πάντα θεμελιακή συνιστώσα της δουλειάς της Ζαμπούρα. Τα εικονογραφικά "επεισόδια' με το νοηματικό φορτίο τους είναι μια σταθερή παρουσία, τα έργα όμως δεν είναι ποτέ ανεκδοτολογικά. Το δέντρο, το νερό, η φωτιά, οι σκάλες που οδηγούν στον ουρανό(;), ο γυμνός άνθρωπος μέσα στη φύση, το αρχαϊκό-πρωτογενές στοιχείο, όλα αυτά με την αρχική εξεικονιστική δυναμή τους αλλά και με τα μεταφορικά περιεχόμενά τους. Η ασυνέχεια, η αποσπασματικότητα, η επανάληψη στοιχειοθετούν και σ' αυτούς τους πίνακες τον χωρόχρονο της αφήγησ.

Με την εικαστική παρέμβασή της στο Γενί Τζαμί, ένα πολλαπλά σηματοδοτημένο μνημείο (υπήρξε τζαμί των εξισλαμισθέντων Εβραίων της Θεσσαλονίκης και αργότερα αρχαιολογικό μουσείο), η Ζαμπούρα προωθεί τις αναζητήσεις της σε θέματα υπαρξιακού χαρακτήρα, θέματα ταυτότητας - ετερότητας αυτογνωσίας αυτοσυνείδησης με ορίζοντα διαχρονίας και με διαπολιτισμική πλέον διάσταση, διασταυρώνοντας στοιχεία, ιδέες, μορφές, κώδικες αναπαράστασης από τον Χριστιανισμό, τον Ιουδαϊσμό, τον Μουσουλμανισμό. Τα έργα της, σαν μνημειακά λάβαρα, σαν χαλιά προσευχής, με την έντονα υλική παρουσία τους και την ηχηρή πολυχρωμία τους, συνομιλούν σε πολλά επίπεδα με το μνημείο που τα "υποδέχεται': με την ταυτότητά του, τις ιστορικές χρήσεις του, την εγγενή πνευματικότητα και την αύρα του, την αρχιτεκτονική μορφολογία του, τον διάκοσμό του. Το ανθρώπινο και το θείο, το γήινο και το υπερβατικό, το ιερό και το κοσμικό, το ατομικό και το συλλογικό, ο προσωπικός φυσικά βιωμένος χρόνος και ο χρόνος της Ιστορίας συναντώνται στον "κόμβο" της τέχνης. Με τους δικούς της εικαστικούς τρόπους η Ζαμπούρα κάνει τις αναγωγές, τις αναφορές της στα θρησκευτικά τελετουργικά με τους συμβολισμούς τους, με την ελλειπτική όσο και αποκαλυπτική γλώσσα τους. Κύρια στοιχεία του αλφαβήτου και του συντακτικού της καλλιτέχνιδας είναι τώρα η πλαστική και εκφραστική λειτουργικότητα των σχημάτων, της φόρμας, των οριοθετημένων χρωματικών πεδίων, των επαναλαμβανόμενων μοτίβων με το ρυθμό τους η ρέουσα κίνηση και η καλλιγραφία των αβρών γραμμών σε αντίστιξη με την αυστηρή διαγραμματική απόδοση, ο αισθησιακός χρωματικός πλούτος με παραπομπές στην πολυτιμότητα των υλικών της λατρευτικής πρακτικής, το διακοσμητικό στοιχείο με τις ποικίλες παραδηλώσεις του στο πλαίσιο της (κάθε) θρησκευτικής τέχνης. Οι αντίρροπες κινήσεις ο μετεωρισμός η ασταθής ισορροπία, οι προοπτικές φυγές οι κεντρομόλες και φυγόκεντρες τάσεις οι αντιθέσεις αλλά και οι συσχετισμοί, η εμβληματική συμμετρία, η μετωπική, ιερατική στατικότητα είναι επίσης καίρια εργαλεία για τη δόμηση του ζωγραφικού χώρου, για την ανάδειξη του περιεχομένου και του "ήθους" των εικόνων. Το φως έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση αυτού του απογειωμένου μυστικιστικού κόσμου, στις ψευδαισθησιακές εντυπώσεις, στη σχέση επιφάνειας και βάθους με τις συμβολικές σημάνσεις της
"Τόποι" μιας μεταφυσικής "αχειροποίητης" πραγματικότητας παρά το σαφή χειροτεχνικό χαρακτήρα τους και την αστική αίσθηση που αναδύεται από αυτά, τα έργα καλούν σε διαδρομές του ματιού αλλά και του νου στο υπερβατικό σύμπαν που η καλλιτέχνις "εποπτεύει" από πολλές οπτικές γωνίες Αποφεύγοντας την παγίδα μιας εύκολης "αρχαιολογικής" προσέγγισης η Ζαμπούρα στοιχειοθετεί μια ουσιαστική επικοινωνία με το χώρο, με το μνημείο, απαντώντας ταυτόχρονα σε σύγχρονα αιτήματα και προβληματικές για τη λειτουργία του έργου τέχνης καθώς και την πρόσληψή του με όρους μιας πολυδιάστατης αισθητικής εμπειρίας